Białka odpornościowe a rak prostaty: nowe tropy w profilaktyce
Naukowcy z Oxford Population Health odkryli, że wyższy poziom niektórych białek układu odpornościowego we krwi wiąże się z mniejszym ryzykiem raka prostaty. Co ważne, sygnał był widoczny na ponad siedem lat przed rozpoznaniem choroby, co może otworzyć drogę do nowych metod zapobiegania nowotworowi.
Jak prowadzono badanie
Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Communications”. Autorzy opisują je jako największą dotąd analizę krążących białek związanych z odpornością i stanem zapalnym pod kątem ryzyka raka prostaty, łączącą dane obserwacyjne z analizą genetyczną.
W pierwszej części badacze przyjrzeli się 368 białkom w próbkach krwi z europejskiego projektu EPIC. Porównali 1434 mężczyzn, u których rak prostaty rozwinął się średnio ponad dziesięć lat po pobraniu krwi, z 1434 podobnymi mężczyznami, którzy nie zachorowali. Następnie sięgnęli po dane 21 481 mężczyzn z brytyjskiego UK Biobank (w tym 1147 przypadków raka prostaty) i zastosowali metody genetyczne, aby ocenić, czy zależności mogą mieć charakter przyczynowy.
Interleukina-15 na czele
Jednym z najmocniejszych wyników była interleukina-15 (IL-15), białko wspierające powstawanie i utrzymanie limfocytów T oraz komórek NK, które zwalczają komórki nowotworowe. W połączonych analizach wyższy poziom IL-15 wiązał się z o 14% niższym ryzykiem raka prostaty rozpoznanego po ponad siedmiu latach. W kohorcie EPIC, gdzie dostępne były dane o cechach guzów, wyższy poziom tego białka oznaczał o 26% niższe ryzyko raka zaawansowanego.
Podobne zależności zaobserwowano dla pięciu innych białek: FLT3LG, BCL2L11, PGF, CKAP4 i TNFRSF11A.
Główna autorka badania, dr Mahboubeh Parsaeian, zwróciła uwagę na zmianę dotychczasowego spojrzenia: rak prostaty uchodził za „zimny” immunologicznie, bo układ odpornościowy badano zwykle już po pojawieniu się guza. Wyniki sugerują jednak, że odporność odgrywa rolę we wczesnym rozwoju lub hamowaniu tego nowotworu.
PARP1: trop z innej strony
Zespół zidentyfikował też drugi możliwy kierunek. Mężczyźni z genetyczną skłonnością do wyższego poziomu PARP1, białka naprawiającego DNA, mieli większe ryzyko raka prostaty, a wynik potwierdzono w niezależnej, wieloetnicznej grupie. Inhibitory PARP, takie jak olaparib, stosuje się już w leczeniu niektórych raków prostaty, zwłaszcza z uszkodzeniami genów BRCA1 lub BRCA2, ale nie używa się ich w profilaktyce.
Co to oznacza w praktyce
Na razie nie ma żadnych zaleceń dla pacjentów. Badanie wskazuje na powiązania, a nie na gotowy sposób zapobiegania, a sami autorzy podkreślają, że nie wyjaśnia ono w pełni mechanizmów biologicznych. Nie ma też podstaw, by mężczyźni mierzyli sobie poziom IL-15 czy innych białek lub szukali leków „na wzmocnienie odporności”.
Dla polskiego czytelnika wnioski są jednak istotne, bo rak prostaty jest także w Polsce jednym z najczęstszych nowotworów u mężczyzn, a znane czynniki ryzyka, takie jak wiek, rodzinne obciążenie czy geny, są poza naszą kontrolą. Badanie dotyczyło populacji europejskiej, więc jego wyniki mogą mieć znaczenie także dla nas, choć nie testowano ich osobno w Polsce. Do czasu pojawienia się nowych metod nadal warto rozmawiać z lekarzem o badaniach profilaktycznych, zwłaszcza gdy w rodzinie występował rak prostaty.
Zespół z Oxfordu w ramach programu PCAP będzie sprawdzał, jak te białka na siebie oddziałują i czy wpływanie na nie rzeczywiście zmienia ryzyko choroby. Prof. Ruth Travis, współkierująca programem, podkreśliła, że takie badania populacyjne pozwalają po raz pierwszy badać biologię nowotworu na długo przed diagnozą.
Źródło: Medical Xpress – „Immune proteins offer new clues to how prostate cancer could be prevented”
